Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển với tốc độ vũ bão, câu hỏi thách thức đặt ra cho các gia đình không còn là "có nên cho con tiếp xúc với công nghệ hay không", mà là "làm thế nào để con sử dụng công nghệ một cách an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm".
Báo cáo Digital 2026 Global Overview Report do DataReportal phối hợp cùng Meltwater và We Are Social công bố chỉ ra rằng, thế giới đã chính thức vượt mốc 6 tỷ người dùng Internet, tương đương 73,2% dân số toàn cầu. Đáng chú ý, có tới 96% người dùng truy cập mạng qua các thiết bị di động (trong đó smartphone chiếm 93,7%).
Trẻ em hôm nay là thế hệ lớn lên trong môi trường kết nối liên tục, nơi việc học tập, giải trí và giao tiếp gần như không thể tách rời khỏi chiếc màn hình nhỏ. Sự phổ biến này buộc phụ huynh phải thay đổi để đồng hành cùng con xây dựng năng lực số ngay từ những bước chân đầu tiên vào Internet.
Hành trình bước vào thế giới của con
Nỗi lo lắng về thế giới số không chỉ dành riêng cho các bậc phụ huynh có con ở tuổi dậy thì. Thực tế, "cuộc chiến" này đã âm thầm bắt đầu ngay từ khi trẻ còn chưa biết chữ.
Chị Thảo (28 tuổi, Quảng Ninh), một người mẹ có con nhỏ mới 3 tháng tuổi, chia sẻ sự băn khoăn về tương lai số của con mình: “Nhìn con bây giờ còn ẵm ngửa thì chưa lo, nhưng chứng kiến cảnh các bé quanh xóm mới 2-3 tuổi phải xem điện thoại hay TV mới chịu ăn cơm, tôi không khỏi lo lắng. Công nghệ phát triển quá nhanh, sau này khi con lớn lên, nếu cấm đoán hoàn toàn thì sợ con bị tụt hậu so với bạn bè, nhưng nếu thả lỏng thì lại sợ con sa đà vào những nội dung độc hại trên mạng. Tôi thực sự không biết khi nào và bằng cách nào thì nên cho con tiếp cận công nghệ một cách an toàn nhất.”
Dưới góc nhìn chuyên môn, sự lo lắng này hoàn toàn có cơ sở. Chia sẻ trên Báo Thanh Hóa, Thạc sĩ Tâm lý học Phạm Thị Thu Hòa (Khoa Giáo dục, Trường Đại học Hồng Đức) nhận định rằng, trước những biến động không ngừng của xã hội, việc nuôi dạy con đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện và nghiêm túc hơn bao giờ hết. Theo bà, mỗi giai đoạn phát triển của trẻ đều có những đặc điểm tâm sinh lý rất riêng biệt.
Do đó, cha mẹ cần thấu hiểu sâu sắc từng cột mốc lứa tuổi để có phương pháp định hướng phù hợp. Sự đồng hành sát sao của gia đình chính là chiếc neo giúp con tự định vị bản thân, không bị chao đảo trước những tác động cả tích cực lẫn tiêu cực từ môi trường xung quanh.
Và khi đứa trẻ lớn dần lên, những băn khoăn ban đầu ấy sẽ trở thành bài toán thực tế mà mọi gia đình phải tìm lời giải. Đó cũng là lúc cha mẹ buộc phải học cách bước vào thế giới của con để cùng đồng hành.
"Tôi từng nghĩ chỉ cần cấm là con sẽ tránh xa màn hình Ipad, điện thoại. Nhưng càng cấm, con càng tìm cách sử dụng khi không có bố mẹ bên cạnh. Sau này, tôi chọn cách đồng hành thay vì kiểm soát. Tôi hỏi con đang xem gì, thích gì và cùng con tìm hiểu những nội dung đó. Khi cha mẹ bước vào thế giới của con, việc trò chuyện và định hướng trở nên dễ dàng hơn rất nhiều", anh Bình (41 tuổi, Quảng Ninh) chia sẻ.
Dựng "màng lọc" thay vì xây "bức tường"
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi cách thế hệ trẻ tiếp cận tri thức. Báo cáo Global Education Monitor của UNESCO xác nhận học sinh toàn cầu đang dùng AI ngày càng phổ biến để tự học. Tuy nhiên, việc lạm dụng thiếu kiểm soát sẽ triệt tiêu tư duy độc lập nếu trẻ thiếu bộ lọc phản biện.
Giáo sư Sonia Livingstone (Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London - LSE) khẳng định, thay vì cố dựng lên những bức tường cấm đoán, cha mẹ phải trang bị cho trẻ "màng lọc" năng lực số. Việc đối thoại cởi mở có giá trị bảo vệ cao hơn mọi điều luật cứng nhắc, giúp trẻ biết tự nhận biết tin giả và bảo mật dữ liệu.
Để kiến tạo một "công dân số" lành mạnh, UNESCO khuyến nghị cha mẹ nên thiết lập các quy tắc sử dụng thiết bị phù hợp theo độ tuổi và khuyến khích con cân bằng với các hoạt động thể chất ngoài trời.
Sự kết nối chỉ thực sự được thiết lập khi phụ huynh học cách lắng nghe không phán xét, trang bị cho con “bộ lọc tư duy” trước các nguồn tin ảo, và quan trọng nhất là chính cha mẹ phải làm gương, không thể dạy con bớt dùng điện thoại khi bản thân cũng dán mắt vào màn hình trong bữa ăn.
Sau cùng, dù công nghệ có tiến hóa đến đâu, vai trò định hướng của gia đình vẫn là chiếc neo giữ an toàn duy nhất. AI có thể giải toán trong vài giây, nhưng không thể dạy trẻ sự đồng cảm, lòng nhân ái và cách vượt qua tổn thương.
Những giá trị đó chỉ được vun đắp từ những cái ôm và sự thấu hiểu của cha mẹ. Nhiệm vụ của chúng ta không phải là dọn sẵn một con đường không có công nghệ cho con đi, mà là trang bị cho con một đôi giày thật vững chãi để tự tin bước đi trên con đường đầy biến động đó./
