Từ nếp nghề truyền thống đến bước ngoặt chuyển đổi số
Nằm bên dòng sông Dinh, làng nghề nấu mật mía Làng Găng (xã Nghĩa Hưng, Nghệ An) đã đỏ lửa hơn nửa thế kỷ. Những sản phẩm như mật mía, đường thô, đường phèn hay đường cát lu vốn gắn liền với đời sống địa phương, nay đang dần bước vào một hành trình mới - câu chuyện chuyển đổi số đang diễn ra đầy sống động.
Nấu mật mía thủ công tại Làng Găng (Nghệ An) gắn liền với đời sống của bà con.
Tương tự nhiều vùng quê khác, đầu ra sản phẩm làng nghề của Làng Găng từng phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Nhằm thoát khỏi thế thụ động, không riêng một vài cá nhân mà nhiều hộ sản xuất trẻ trong làng đã bắt đầu làm mới mình.
Họ bắt đầu tìm tòi kết hợp sản phẩm làng nghề với các bài thuốc nam của ông cha để đa dạng hóa các dòng sản phẩm phù hợp với thị hiếu người dùng như: cốt mía sả gừng, đường mía Hà Thủ Ô và chủ động đưa hàng lên mạng xã hội để tìm kiếm tệp khách hàng mới. Dẫu vậy, khi bắt đầu mở rộng, các rào cản mang tính bài bản lập tức xuất hiện: từ việc lúng túng đăng ký hộ kinh doanh, minh bạch nghĩa vụ thuế, đăng ký nhận diện OCOP cho sản phẩm địa phương đến kỹ năng đóng gói hàng lỏng đặc thù.
Ở góc độ quản lý nhà nước, chính quyền địa phương đã đóng vai trò "bệ đỡ" quan trọng khi tổ chức các đợt tập huấn hướng dẫn bà con đăng ký hộ kinh doanh, kê khai tuân thủ luật thuế, đồng thời định hướng chuẩn hóa quy trình vệ sinh an toàn thực phẩm để hoàn thiện hồ sơ chứng nhận OCOP. Nhờ sự hỗ trợ sát sao này, các sản phẩm mật mía Làng Găng dần "rũ bỏ chiếc áo" làm nghề tự phát để khoác lên mình nhãn hiệu chính thức, đủ điều kiện pháp lý bước vào các kênh phân phối hiện đại.
Các hộ sản xuất tại Làng Găng (Nghệ An) chủ động nghiên cứu thêm nhiều dòng sản phẩm mới để đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng hiện đại.
Khi nền tảng pháp lý đã vững, bài toán tiếp theo là đưa hàng hóa tiếp cận người mua và tối ưu vận hành. Trường hợp của cơ sở sản xuất Hồ Thị Thúy là một minh chứng nét vẽ trong bức tranh chung đó.
Thời điểm mới tập tành bán online, chị Thúy rơi vào vòng xoáy hoang mang khi không biết tìm khách ở đâu xa, cũng chẳng rõ làm sao để hũ mật mía vận chuyển hàng trăm cây số mà không lo bể vỡ. Bước ngoặt đến từ những buổi làm việc thực tế với Bưu cục J&T Express.
"Ban đầu tôi mù tịt về tiếp thị và cũng không biết cách bán hàng online. Chính chị Vân Anh – Bưu cục trưởng Bưu cục J&T Express Quỳ Hợp – đã đến tận nơi hướng dẫn tôi cách dùng mạng xã hội để tìm tệp khách xa. Chị còn tỉ mỉ chỉ cho tôi cách quấn màng bọc, chèn xốp để hũ mật mía đi đường dài an toàn", chị Thúy nhớ lại.
Sự đồng hành vượt trên một dịch vụ vận chuyển
Không dừng lại ở vai trò tư vấn, sự đồng hành của đơn vị vận chuyển ở giai đoạn "trứng nước" mới là yếu tố quyết định sự sinh tồn của mô hình kinh doanh nhỏ. Thời gian đầu, mỗi ngày xưởng của chị Thúy chỉ chốt được 1–2 đơn lẻ. Với quy mô nhỏ, đơn hàng không thường xuyên vốn thường bị các đơn vị vận tải từ chối thu gom hoặc tính phí cao. Thế nhưng, bưu tá (shipper) J&T Express vẫn đều đặn ghé xưởng lấy hàng đúng giờ. Chính sự kiên trì ấy đã tạo điểm tựa vững chắc để chị Thúy yên tâm mở rộng kinh doanh. Đến nay, sản lượng bán hàng đã tăng trưởng vượt bậc, có những ngày cao điểm lên tới 60–70 đơn/ngày.
Chị Hồ Thị Thúy (Làng Găng) kiểm tra đơn hàng trực tuyến – mô hình kinh doanh giúp xưởng sản xuất gia đình tiếp cận người tiêu dùng trên toàn quốc.
Thấy mô hình này mang lại hiệu quả rõ rệt, nhiều hộ nấu mật trong làng cũng bắt đầu học hỏi, mạnh dạn mở rộng bán hàng online và sử dụng dịch vụ giao nhận tận nơi. Tuy nhiên, đặc thù của nông sản chế biến là tính mùa vụ. Vào đợt cao điểm, lượng đơn bùng nổ đồng loạt khiến các xưởng gia đình dễ rơi vào tình trạng "vỡ trận" đóng gói, hoàn thành đơn, nguy cơ trễ tiến độ giao hàng rất cao. Để xử lý điểm nghẽn này cho các hộ dân, phía bưu cục đã chủ động cử nhân lực xuống tận các xưởng hỗ trợ người dân phân loại và dán mã.
"Những ngày dồn đơn mùa vụ, vợ chồng tôi đóng hàng không kịp khi xe đến lấy, đơn dồn đơn, cả nhà cả ông bà hỗ trợ ngồi đóng cũng không kịp, phải bỏ đơn hàng của khách. Nhờ anh em bưu cục sang tận nơi phụ gói hàng cho kịp giờ, áp lực vận hành của xưởng giảm đi hẳn. Thấy cách làm việc sát sao và trách nhiệm như vậy, tôi tin tưởng giới thiệu J&T Express cho nhiều hộ xung quanh cùng sử dụng".
Đến nay, hình ảnh những chiếc xe chuyển phát đến từng hộ trong làng, chở từng thùng mật mía, đường phèn đạt chuẩn OCOP nối đuôi nhau rời Làng Găng đã trở nên quen thuộc. Từ chỗ chỉ bán quanh xóm, nhiều xưởng nhỏ đã yên tâm đóng gói gửi hàng đi khắp các tỉnh thành.
Bưu tá J&T Express lấy hàng tận nơi giúp các hộ sản xuất chủ động tiến độ giao hàng
Sự chuyển mình của Làng Găng hôm nay không chỉ dừng lại ở câu chuyện thành công của một vài hộ sản xuất, mà đang mở ra một tư duy phát triển mới cho cả cộng đồng làm nghề. Bởi khi hạ tầng giao nhận đã thông suốt đến tận ngõ xóm, khoảng cách giữa các làng nghề nông thôn và thị trường tiêu dùng hiện đại gần như bị xóa bỏ. Khi đó sự khởi đầu của một làng nghề bước lên môi trường số đôi khi không cần những chiến lược quá phức tạp.
Đó chỉ đơn giản là tinh thần dám thử cách làm mới của bà con, cùng sự sát sao hướng dẫn của chính quyền địa phương để chuẩn hóa tính pháp lý, còn đơn vị giao nhận địa phương là mắt xích vận hành sát sao, sẵn sàng xắn tay áo cùng người bán gỡ khó từ những hũ mật, hũ đường đầu tiên.
