Mới đây, tham gia góp ý tại Hội thảo do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam bày tỏ, nhìn tổng thể, Dự thảo Luật Đất đai khá cô đọng, phù hợp với định hướng xây dựng Luật theo mô hình “Luật khung”.
Theo ông Hiệp, Dự thảo mới nhất, luật chỉ gồm 106 Điều, ngắn gọn hơn đáng kể so với Luật hiện hành nhưng vẫn bao quát tương đối đầy đủ các vấn đề trọng tâm theo tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW của Bộ Chính trị. Dự thảo cũng đổi mới một số khái niệm cơ bản về quản lý, sử dụng đất, đồng thời có nhiều quy định đáng chú ý về giá đất, bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất và theo hướng linh hoạt, phù hợp hơn với quyền, lợi ích của người sử dụng đất,…
Tuy nhiên, để góp phần hoàn thiện, ông Hiệp đề xuất cân nhắc quy định về bồi thường, hỗ trợ tái định cư.
Cụ thể, khoản 2 Điều 42 quy định về bồi thường về đất: Việc bồi thường được thực hiện bằng đất có cùng mục đích sử dụng với đất thu hồi; trường hợp không có đất để bồi thường thì bồi thường bằng tiền. Trường hợp địa phương có điều kiện về quỹ đất, quỹ nhà ở và người có đất thu hồi có nhu cầu thì có thể xem xét bồi thường bằng đất khác mục đích sử dụng hoặc bằng nhà ở; nếu người được bồi thường có nhu cầu nhận tiền thì được bồi thường bằng tiền.
Theo ông Hiệp, đây là quy định mở, tạo sự linh hoạt cho công tác giải phóng mặt bằng. Tuy nhiên, chỉ nên áp dụng đối với đất ở hoặc đất khác có thu tiền sử dụng đất; không nên áp dụng đối với đất nông nghiệp, đất rừng phòng hộ không thu tiền sử dụng đất. Việc mở rộng áp dụng có thể gây nhiều khó khăn cho Nhà đầu tư trong việc xác định giá trị bồi thường, bố trí quỹ đất, quỹ nhà và tổ chức thực hiện dự án.
Về khoản 3 Điều 44, quy định giao Chính phủ quy định chi tiết về bồi thường theo từng loại đất và đối tượng sử dụng đất. Ông Hiệp cho rằng, luật cần quy định nguyên tắc, công thức khung để xác định mức bồi thường, ví dụ cách xác định mức bồi thường trên cơ sở bảng giá đất của địa phương, từ đó tính tỷ lệ áp dụng tương ứng thế nào, nhằm bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và hạn chế cách hiểu, áp dụng khác nhau giữa các địa phương.
Về quy định trường hợp không đạt được thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất, theo đó nếu mức bồi thường, hỗ trợ thấp hơn mức giá đất trung bình đã thỏa thuận thì người có đất bị thu hồi được nhận thêm phần chênh lệch (khoản 4 Điều 43), theo ông Hiệp, quy định này chưa hợp lý, bởi phần diện tích đất còn lại mà các bên không thỏa thuận được thì phải được thực hiện theo cơ chế Nhà nước thu hồi đất, với chính sách bồi thường, hỗ trợ tương ứng; không nên lấy kết quả của cơ chế thỏa thuận để làm căn cứ điều chỉnh mức bồi thường đối với phần đất thực hiện theo cơ chế thu hồi đất.
Cùng với vấn đề đã nêu, về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất (Điều 23), ông Hiệp cho rằng, đây là quy định theo hướng mở, thể hiện sự quan tâm đến quyền và lợi ích của người sử dụng đất, đặc biệt là người dân, hộ gia đình trồng rừng. Tuy nhiên, Dự thảo hiện mới tập trung mở rộng quyền, trong đó có quyền chuyển đổi quyền sử dụng đất, mà chưa quy định tương ứng về nghĩa vụ của người sử dụng đất.
Do đó, ông Hiệp đề nghị bổ sung nghĩa vụ khai thác, sử dụng đất hiệu quả; trường hợp để đất hoang hóa, không khai thác, sử dụng trong thời gian quá 05 năm thì Nhà nước có quyền thu hồi đất. Đồng thời, người sử dụng đất có nghĩa vụ chấp hành quyết định thu hồi đất trong trường hợp đất thuộc phạm vi dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng phải thực hiện thu hồi đất.
Ngoài những nội dung nêu trên, Chủ tịch Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam cũng đề nghị cân nhắc nhóm nội dung về vấn đề phân cấp nội dung quản lý Nhà nước về đất đai và căn cứ giao đất; về tài chính đất đai, giá đất; về điều khoản chuyển tiếp.
