Sản xuất hàng may mặc xuất khẩu tại Tổng công ty May 10. Ảnh: Nam Nguyễn
Nhận diện áp lực, rủi ro tỷ giá
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), hoạt động xuất nhập khẩu trong 10 tháng của năm 2026 ghi nhận diễn biến đáng chú ý. Riêng tháng 10-2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 64,67 tỷ USD, tăng 8,7% so với tháng trước; nhập khẩu đạt 57,36 tỷ USD, giảm 1,4%. Nhờ đó, cán cân thương mại hàng hóa xuất siêu 7,31 tỷ USD, cao hơn nhiều so với mức xuất siêu 1,3 tỷ USD trong tháng 9. Đây là tháng thứ hai liên tiếp Việt Nam ghi nhận xuất siêu trong năm 2026. Diễn biến này cho thấy quy mô giao thương ngày càng mở rộng, đồng thời nhu cầu thanh toán ngoại tệ của doanh nghiệp cũng cần được theo dõi sát.
Thị trường ngoại tệ từ đầu năm đến nay hoạt động thông suốt, cân đối cung - cầu ngoại tệ có xu hướng cải thiện, các nhu cầu ngoại tệ hợp pháp của nền kinh tế được đáp ứng đầy đủ. Tuy nhiên, áp lực đối với thị trường ngoại hối vẫn cần được theo dõi trong bối cảnh chính sách thương mại, thuế quan của Mỹ, xung đột địa chính trị và diễn biến dòng vốn quốc tế còn nhiều yếu tố khó lường.
Biến động tỷ giá tác động khác nhau đến doanh nghiệp tùy theo cơ cấu thu, chi ngoại tệ và thời điểm thanh toán. Tỷ giá tăng có thể khiến doanh nghiệp nhập khẩu tốn thêm chi phí, trong khi doanh nghiệp xuất khẩu được lợi khi quy đổi doanh thu từ USD sang tiền đồng. Do đó, doanh nghiệp vẫn cần tính toán tổng thể các khoản phải thu, phải trả để hạn chế rủi ro.
Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Nguyễn Quang Vinh cho rằng, tỷ giá không phải là yếu tố vĩ mô xa rời hoạt động sản xuất, kinh doanh mà tác động trực tiếp đến từng hợp đồng, đơn hàng và quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng nhiều kịch bản, xác định các chỉ báo cần theo dõi và ngưỡng biến động để kịp thời điều chỉnh kế hoạch. Đặc biệt, doanh nghiệp cần kiểm soát chặt dòng tiền, chú trọng kỳ hạn vốn, cơ cấu đồng tiền, lượng hàng tồn kho và điều khoản thanh toán. Việc minh bạch dữ liệu tài chính, chủ động trao đổi với tổ chức tín dụng, nhà đầu tư và đối tác cũng góp phần nâng cao khả năng ứng phó.
Xuất nhập khẩu của Việt Nam tăng trưởng mạnh trong 10 tháng năm 2026. Ảnh: Hoàng Hạnh
Tăng khả năng phòng ngừa, giữ hiệu quả kinh doanh
Từ góc độ doanh nghiệp xuất nhập khẩu, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) Nguyễn Hoài Nam lưu ý, doanh nghiệp cần có bộ phận theo dõi và quản lý rủi ro, cập nhật diễn biến tỷ giá hằng ngày. Bởi chỉ khi nắm sát diễn biến thị trường, doanh nghiệp mới có thể chủ động lựa chọn thời điểm phù hợp với kế hoạch thanh toán.
Tỷ giá trong hợp đồng có liên quan trực tiếp đến thời điểm thanh toán. Doanh nghiệp xuất khẩu thường mong muốn đồng USD tăng giá để tăng giá trị khoản thu khi quy đổi sang tiền đồng. Ngược lại, doanh nghiệp nhập khẩu chịu áp lực khi phải bỏ ra nhiều tiền đồng hơn để thanh toán cùng một lượng ngoại tệ. Vì vậy, biến động tỷ giá có thể đem lại lợi ích cho nhóm doanh nghiệp này nhưng đồng thời làm tăng chi phí của nhóm doanh nghiệp khác.
Bên cạnh việc theo dõi thị trường và cân đối các khoản thu, chi ngoại tệ, sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro cũng là một giải pháp doanh nghiệp có thể cân nhắc. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận các sản phẩm này, nhất là đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn còn hạn chế.
Giám đốc Chiến lược Công ty TNHH 26868 Thanh Vân cho biết, doanh nghiệp này từng được một số ngân hàng giới thiệu các sản phẩm phái sinh như hợp đồng quyền chọn (Option) và hợp đồng hoán đổi (Swap). Phòng ngừa rủi ro tỷ giá (Hedging) có thể giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động của nguyên vật liệu, lãi suất và tỷ giá, qua đó hướng tới sự ổn định trong hoạt động sản xuất, kinh doanh thay vì trông chờ vào những diễn biến có lợi của thị trường.
Tuy nhiên, bà Thanh Vân cho rằng, doanh nghiệp vừa và nhỏ còn gặp khó khăn khi tiếp cận các sản phẩm này do thủ tục, chi phí và sự phụ thuộc vào hạn mức ngân hàng. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp chưa có bộ phận chuyên sâu để phân tích, đánh giá diễn biến thị trường, dẫn đến hạn chế về nhân lực và năng lực lựa chọn phương án phòng ngừa phù hợp. Do đó, các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức tín dụng cần quan tâm nghiên cứu, xây dựng những giải pháp công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá phù hợp hơn với quy mô và năng lực của doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Tỷ giá là yếu tố doanh nghiệp khó có thể tự quyết định, nhưng mức độ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh có thể được hạn chế nếu rủi ro được nhận diện từ sớm. Theo dõi sát thị trường, quản trị chặt dòng tiền và chủ động phương án thanh toán cho từng hợp đồng, đồng thời lựa chọn công cụ phòng ngừa phù hợp với năng lực tài chính, sẽ giúp doanh nghiệp giảm thế bị động, bảo vệ hiệu quả kinh doanh trong những tháng cuối năm.
Từ đầu năm 2026 đến nay, tỷ giá USD/VND diễn biến trái chiều giữa các thị trường. Tính đến ngày 6-11, tỷ giá trung tâm tại Ngân hàng Nhà nước có mức 25.615 đồng/USD; giá bán USD tại các ngân hàng thương mại lớn giảm nhẹ, mức cao nhất là 25.810 đồng/USD.
Trong những tháng cuối năm, tỷ giá USD/VND có thể tiếp tục biến động theo chính sách lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), song nguồn cung ngoại tệ từ xuất khẩu, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và kiều hối sẽ góp phần hỗ trợ ổn định tỷ giá trong nước.
