Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang hoàn thiện bộ hướng dẫn mới về giám sát các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến, trong đó miễn yêu cầu kiểm tra trước khi phát hành đối với một số mô hình AI mã nguồn mở (open-weight) do doanh nghiệp Mỹ phát triển.
AI mã nguồn mở được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì lợi thế cạnh tranh của Mỹ. Ảnh: AI
Đây được cho là nỗ lực mới nhất của chính quyền Mỹ trong bối cảnh cạnh tranh AI với Trung Quốc ngày càng gay gắt, khi tìm cách vừa tăng cường giám sát các mô hình AI tiên tiến, vừa tránh làm chậm tốc độ đổi mới của doanh nghiệp trong nước.
Khuôn khổ mới được các quan chức Mỹ thảo luận với lãnh đạo nhiều công ty AI hàng đầu trong ngày 4-8. Theo đó, chỉ các nhà phát triển mô hình AI đóng (closed model) có năng lực hàng đầu về an ninh mạng và khả năng tấn công mạng mới được khuyến khích tự nguyện gửi mô hình cho Chính phủ kiểm tra trước khi phát hành.
Trong khi đó, các mô hình AI mở sẽ được miễn trừ ở giai đoạn hiện nay. Khác với các mô hình AI đóng như ChatGPT hay Claude, mô hình này cho phép người dùng tải về, tự vận hành, tinh chỉnh và triển khai trên hạ tầng của riêng mình thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào máy chủ của nhà phát triển.
Việc xác định thế nào là mô hình AI có năng lực "hàng đầu" vẫn chưa có tiêu chí hoàn toàn rõ ràng. Các mô hình của OpenAI, Anthropic và Google nhiều khả năng thuộc diện phải phối hợp với Chính phủ, trong khi một số doanh nghiệp phát triển AI mã nguồn mở như Nvidia hoặc Meta có thể chưa chịu tác động của quy định mới.
Cơ chế kiểm tra trước khi phát hành là một nội dung trọng tâm trong sắc lệnh hành pháp về AI mà Tổng thống Donald Trump ký hồi tháng 6 nhằm giảm thiểu các rủi ro an ninh ngày càng gia tăng từ công nghệ này. Dù việc tham gia chương trình mang tính tự nguyện, nhiều doanh nghiệp cho rằng bỏ qua quy trình đánh giá của Chính phủ có thể gây rủi ro nếu sau này phát sinh sự cố liên quan đến an toàn hoặc an ninh mạng.
Trước đó, OpenAI từng trì hoãn phát hành thế hệ mô hình mới nhất trong thời gian Nhà Trắng hoàn thiện khuôn khổ quản lý, trong khi Anthropic phải dừng triển khai hai phiên bản mô hình Mythos sau khi chính quyền Mỹ bày tỏ lo ngại về các nguy cơ bảo mật.
Người phát ngôn Nhà Trắng Liz Huston khẳng định: "Các công ty lựa chọn hợp tác với chính quyền thông qua khuôn khổ này đang đặt đổi mới sáng tạo, an ninh và năng lực phòng thủ mạng của nước Mỹ lên hàng đầu."
Cuộc tranh luận về AI hiện tập trung vào việc các mô hình mã nguồn mở có nên được phổ biến rộng rãi hay không. Những người ủng hộ cho rằng mô hình này giúp giảm chi phí, tạo điều kiện để doanh nghiệp tự triển khai AI trên hạ tầng riêng, bảo vệ dữ liệu và cho phép cộng đồng nghiên cứu phát hiện sớm các lỗ hổng bảo mật.
Trong khi đó, các chuyên gia an toàn AI lo ngại khi người dùng có thể tải toàn bộ mô hình về máy, các cơ chế bảo vệ do nhà phát triển thiết lập cũng có thể bị vô hiệu hóa hoặc chỉnh sửa, làm gia tăng nguy cơ công nghệ bị lợi dụng cho các cuộc tấn công mạng hoặc nghiên cứu sinh học nguy hiểm.
Trong bối cảnh đó, sự trỗi dậy của các mô hình AI mã nguồn mở từ Trung Quốc đang tạo thêm sức ép đối với Washington. Nhiều chuyên gia nhận định Trung Quốc đang nổi lên như một trong những quốc gia dẫn đầu xu hướng này, khi các doanh nghiệp như Z.ai, Moonshot AI và Alibaba liên tiếp tung ra những mô hình có năng lực ngày càng tiệm cận các hệ thống hàng đầu của Mỹ nhưng với chi phí thấp hơn đáng kể. Chính quyền Tổng thống Trump cũng được cho là đang xem xét áp đặt các biện pháp hạn chế đối với một số doanh nghiệp AI Trung Quốc.
Tuy nhiên, nhiều lãnh đạo công nghệ Mỹ, trong đó có Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang, cho rằng AI mã nguồn mở sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì lợi thế cạnh tranh của Mỹ. Tổng thống Donald Trump cũng nhấn mạnh Washington cần tìm được sự cân bằng giữa quản lý rủi ro và thúc đẩy đổi mới.
"Trung Quốc hầu như không đặt ra các biện pháp kiểm soát và phát triển rất nhanh. Vì vậy, chúng ta phải thận trọng ở cả hai phía. Mỹ không muốn siết chặt đến mức cuối cùng lại đứng sau Trung Quốc," ông Trump phát biểu tại Phòng Bầu dục tuần trước.
Giới phân tích cho rằng cuộc cạnh tranh AI hiện không chỉ còn là cuộc đua phát triển mô hình mạnh nhất, mà còn là cuộc cạnh tranh về cách quản lý và phổ biến công nghệ.
Trong bối cảnh các mô hình AI ngày càng mạnh và được phổ biến rộng rãi, bài toán cân bằng giữa đổi mới sáng tạo, an toàn và năng lực cạnh tranh được dự báo sẽ tiếp tục là một trong những vấn đề công nghệ và chính sách quan trọng nhất trên thế giới.
