Những ngày cuối tháng 2/2026, trên địa bàn tỉnh Đồng Nai liên tục xuất hiện các đợt mưa dông diện rộng, xen kẽ sáng sớm âm u, se lạnh và trưa chiều nắng gắt. Kiểu thời tiết "hai mặt" này đang tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh phát sinh, gây hại mạnh trên cây điều, loại cây trồng chủ lực của địa phương với diện tích gần 175.000 ha.
Nông dân "đứng ngồi không yên" vì mưa trái mùa
Đáng lo ngại, phần lớn diện tích điều hiện đang bước vào giai đoạn ra hoa và đậu trái – thời điểm nhạy cảm quyết định năng suất cả vụ. Chỉ cần một vài trận mưa trái mùa kèm theo sương mù hoặc độ ẩm cao kéo dài, nấm bệnh và côn trùng gây hại có thể bùng phát nhanh chóng, làm khô bông, rụng trái non, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng thu hoạch.
Vườn điều tại xã Thuận Lợi (Đồng Nai) đang trong giai đoạn ra hoa, đậu trái nhưng chịu ảnh hưởng của mưa trái mùa và sương muối khiến nhiều bông bị khô.
Tại xã Bình Tân, gia đình ông Nguyễn Văn Tuấn đang canh tác gần 10 ha điều với độ tuổi cây từ 5 đến hơn 20 năm. Vườn điều của ông có cả diện tích điều ghép đang cho thu hoạch đợt đầu và những gốc điều thực sinh trên 20 năm tuổi đang ra hoa, đậu trái rộ.
Theo ông Tuấn, điều ghép ra hoa sớm nên đã thu trái đợt đầu, ít bị ảnh hưởng bởi đợt mưa vừa qua. Tuy nhiên, những cây điều già đang ra hoa mạnh lại đối mặt nguy cơ lớn. "Hai ngày mưa liên tục kèm sáng sớm âm u, độ ẩm cao như thế này, nếu không xử lý kịp thời thì bông rất dễ hư, trái non có thể bị khô hoặc thối. Đặc biệt là nấm thán thư và bọ xít muỗi sẽ tấn công rất nhanh", ông lo lắng.
Không riêng gia đình ông Tuấn, tại xã Phú Nghĩa, ông Điểu Vinh với hơn 3 ha điều cũng trong tâm trạng thấp thỏm. Đúng vào thời điểm cây ra hoa và đậu quả – giai đoạn được xem là "then chốt" của cả vụ, thì mưa trái mùa xuất hiện liên tiếp trong mấy ngày qua.
Ông Vinh cho biết, đợt hoa đầu đã cho thu hoạch hoặc trái đã lớn nên ít bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, đợt hoa sau lại gặp mưa và thời tiết âm u, tạo điều kiện lý tưởng cho nấm thán thư phát triển. "Hoa đang nở rộ mà gặp mưa như vậy thì nguy cơ khô bông, teo trái non rất cao. Nếu không phun thuốc rửa bông và phòng trừ sâu bệnh kịp thời, năng suất chắc chắn giảm mạnh", ông nói.
Gia đình anh Điểu Dũng, cũng ở xã Phú Nghĩa, có gần 5 ha điều, dù đã chủ động phun thuốc bảo vệ thực vật và dưỡng bông trái tới 4 lần nhưng vẫn không khỏi lo lắng. Theo anh, kiểu thời tiết sáng se lạnh, trưa nắng gắt khiến sâu bệnh rất dễ tái phát, đặc biệt là bọ xít muỗi và nấm bệnh.
"Bao công chăm sóc từ đầu vụ, chỉ cần vài trận mưa trái mùa không xử lý kịp là có thể mất trắng đợt hoa sau", anh Dũng chia sẻ. Gia đình anh hiện tăng cường thăm vườn mỗi ngày, quan sát kỹ từng chùm bông, trái non để xử lý ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Ông Huỳnh Tuân (tổ 4, ấp Thuận Phú 3, xã Thuận Lợi) đang thu gom điều rụng dưới vườn. Ông cho biết, giá hiện chỉ 34.000–36.000 đồng/kg, lại thêm sản lượng giảm do hoa yếu và sương muối gây khô bông.
Tại xã Thuận Lợi, ông Huỳnh Tuân, ngụ tổ 4, ấp Thuận Phú 3, cho biết, năm nay điều ra hoa muộn hơn so với mọi năm, khiến bông yếu. Khi gặp sương muối dày nhiều ngày liền, bông bị khô hàng loạt, tỷ lệ đậu trái giảm rõ rệt.
"Giá hiện chỉ khoảng 34.000–36.000 đồng/kg. Hai ngày thu gom chỉ được khoảng 10 kg, sản lượng giảm đáng kể so với năm trước. Bông yếu lại gặp sương muối nên khô hết, ảnh hưởng rất lớn đến năng suất", ông Tuân cho biết. Theo ông, chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tăng nhưng giá bán không cao, nếu năng suất giảm mạnh thì lợi nhuận gần như không còn.
Thán thư, bọ xít muỗi và sâu đục quả đồng loạt gây áp lực
Ông Phan Văn Hà, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp Khu vực 16 (Đồng Nai), cho biết, trong giai đoạn ra hoa, đậu quả, bệnh thán thư là mối đe dọa lớn nhất. Bệnh do nấm gây ra, thường phát triển mạnh khi thời tiết nóng ẩm, có sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngày và đêm hoặc xuất hiện sương mù.
Triệu chứng điển hình là những đốm nâu đen trên lá, hoa và trái. Nếu xuất hiện trên lá sẽ có quầng vàng bao quanh; còn trên trái sẽ tạo vết lõm, làm trái teo tóp, khô dần. Trong điều kiện ẩm kéo dài, bệnh lây lan rất nhanh từ hoa sang trái non.
Để phòng trừ, nông dân được khuyến cáo sử dụng các loại thuốc chứa hoạt chất như: Propineb (Antracol 70WP), Hexaconazole (Anvin 5SL), Difenoconazole (Tilt Super 300SC) hoặc các hỗn hợp như: Gragold, Amilan 300SC. Với vườn chưa nhiễm bệnh nhưng gặp mưa hoặc sương mù, cần phun phòng ngay. Nếu đã xuất hiện bệnh, nên phun 2-3 lần, mỗi lần cách nhau 7-10 ngày để cắt đứt nguồn lây.
Hoa điều bị khô, teo tóp do gặp sương muối và nấm bệnh trong điều kiện thời tiết sáng âm u, trưa nắng gắt.
Bên cạnh nấm bệnh, bọ xít muỗi cũng phát triển mạnh trong giai đoạn này. Loài côn trùng này thường chích hút vào lá non, cuống hoa, trái non và tiết ra nhựa trắng, khiến các bộ phận bị hại khô đen nhưng không rụng ngay, dễ gây nhầm lẫn với triệu chứng thán thư.
Để phòng trừ bọ xít muỗi, có thể sử dụng các hoạt chất như: Cypermethrin, Abamectin, Alpha cypermethrin hoặc hỗn hợp Buprofezin + Imidacloprid. Thời điểm phun hiệu quả nhất là sáng sớm hoặc chiều mát, đặc biệt trong những ngày trời âm u. Khi phun cần thực hiện đồng loạt trên diện rộng, đi từ ngoài vào trong theo hình xoáy trôn ốc và xử lý kỹ các bụi rậm ven vườn – nơi côn trùng thường trú ẩn.
Ngoài ra, bọ trĩ và sâu đục quả cũng gây thiệt hại đáng kể. Bọ trĩ thường phát triển trong những vườn rậm rạp, thiếu ánh sáng. Có thể sử dụng các loại thuốc như Thaimeta 40EC, BT Thái 136EC hoặc Stun 20SL để kiểm soát. Đối với sâu đục quả, khi tấn công sẽ tạo lỗ nhỏ trên trái, chảy nhựa và làm trái dễ nhiễm nấm thối. Biện pháp xử lý gồm dùng vòi xịt áp lực mạnh vào chùm trái để làm bung đài, kén sâu và phun thuốc đặc trị vào chiều mát để tránh ảnh hưởng quá trình thụ phấn.
Chủ động liên kết, phòng trừ đồng loạt để bảo vệ năng suất
Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Thạch Ni, Chủ tịch Hội Nông dân xã Thuận Lợi (Đồng Nai), cho biết, địa phương đã tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn hội viên chủ động phòng trừ sâu bệnh ngay từ đầu, không chờ đến khi dịch bùng phát.
Chùm hoa và trái điều non trong giai đoạn đậu quả, một số bông xuất hiện dấu hiệu thâm đen, khô đầu hoa do ảnh hưởng của sương muối và nấm bệnh sau những ngày mưa trái mùa.
Theo ông Thạch Ni, những năm gần đây, biến đổi khí hậu khiến mưa trái mùa xuất hiện với tần suất nhiều hơn, đặc biệt vào thời điểm cây điều ra hoa. Điều này đòi hỏi người trồng phải thay đổi tư duy sản xuất, chuyển từ bị động sang chủ động theo dõi thời tiết, thăm vườn thường xuyên và xử lý sớm.
"Chúng tôi khuyến cáo bà con không nên phun thuốc tràn lan mà phải căn cứ vào mật độ sâu bệnh và khuyến cáo của cơ quan chuyên môn. Quan trọng nhất là phun đồng loạt, có sự liên kết giữa các hộ trong cùng khu vực để hạn chế tình trạng sâu bệnh lây lan chéo", ông Thạch Ni nhấn mạnh.
Ông cũng cho rằng, ngoài việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng cách, người dân cần chú trọng tỉa cành tạo tán, làm thông thoáng vườn, giảm độ ẩm – đây là yếu tố quan trọng giúp hạn chế sự phát triển của nấm bệnh. Những vườn quá rậm rạp, thiếu ánh sáng sẽ tạo môi trường thuận lợi cho bọ trĩ và nấm thán thư phát triển mạnh.
Đối với các diện tích điều già trên 20 năm tuổi, khả năng chống chịu thường kém hơn so với điều ghép, nên cần tăng cường theo dõi sát sao. Đồng thời, địa phương cũng đang khuyến khích bà con cải tạo dần những vườn điều thực sinh già cỗi bằng giống ghép chất lượng cao, nhằm nâng cao năng suất và khả năng thích ứng với thời tiết bất lợi.
Ghi nhận của phóng viên Người Đưa Tin tại vườn điều ở xã Thuận Lợi (Đồng Nai): Nông dân chia sẻ về tình trạng bông khô, trái non rụng và giá thu mua chỉ 34.000–36.000 đồng/kg trong những ngày mưa trái mùa.
