Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đã chứng minh được sức mạnh thực tế khi đưa kim ngạch thương mại hàng hóa chạm mốc 76 tỷ Euro vào năm 2025. Từ nền tảng đó, khi quan hệ hợp tác ngày càng đi vào chiều sâu, mục tiêu của EU đang chuyển dịch mạnh mẽ sang những lĩnh vực mới nổi có giá trị gia tăng cao hơn.
Trước Diễn đàn Kinh doanh và Đầu tư EU-Việt Nam tổ chức ngày 24/3 tại Hà Nội, Đại sứ EU tại Việt Nam - ông Julien Guerrier - đã có bài viết, chia sẻ góc nhìn xung quanh việc “tái định hình” dòng vốn EU vào Việt Nam.
Những "tọa độ" hút vốn mới: Từ Đường sắt cao tốc đến hệ sinh thái Công nghệ cao
Hợp tác giao thông vận tải đang có đà phát triển như một ưu tiên theo khuôn khổ Cửa ngõ Toàn cầu của EU tại Việt Nam, với sự quan tâm ngày càng lớn từ ngành công nghiệp châu Âu nhằm hỗ trợ các kế hoạch đầu tư đầy tham vọng của Việt Nam, đặc biệt là về đường sắt.
EU, cùng với Nhóm châu Âu (Team Europe), rất mong muốn chia sẻ những kinh nghiệm, phương pháp, và công nghệ của EU, hỗ trợ đào tạo kỹ năng cho các dự án Đường sắt Cao tốc của Việt Nam. Chúng tôi đang thiết lập một cơ chế hỗ trợ giao thông vận tải mới trị giá 40 triệu Euro để thúc đẩy quy mô và tác động trong việc phát triển các dự án hạ tầng công cộng trên thực địa.
Công trường Metroline 3
Một trong những lĩnh vực có tiềm năng hợp tác lớn là hệ sinh thái công nghệ cao. Ưu thế công nghệ châu Âu mang lại thế mạnh về công nghệ tiên tiến, tiêu chuẩn, thiết bị và nghiên cứu, trong khi Việt Nam đang nhanh chóng phát triển cơ sở sản xuất và lực lượng lao động của mình. Với sự hợp tác đúng đắn về kỹ năng, tiêu chuẩn và liên kết ngành, đây đã và đang trở thành một lĩnh vực ưu tiên cao của cả hai bên.
Lĩnh vực ưu tiên khác là AI và đổi mới sáng tạo kỹ thuật số đáng tin cậy, trong đó EU đặt trọng tâm lớn vào niềm tin, nghĩa là đổi mới phải đi đôi với sự mới an toàn, đạo đức, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu. Khi quá trình số hóa tăng tốc, khả năng phục hồi an ninh mạng trở thành một điều kiện nền tảng cho thương mại và đầu tư.
Và cuối cùng là kinh tế tuần hoàn. Với thiết kế sản phẩm và vật liệu bền vững đến tái chế, giảm thiểu rác thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên, qua đó có thể củng cố năng lực cạnh tranh trong khi vẫn giảm được chi phí dài hạn và tác động môi trường.
Cơ hội lớn để doanh nghiệp Việt nâng tầm vị thế toàn cầu
Liên minh châu Âu coi Việt Nam là một đối tác then chốt trong ASEAN, không chỉ vì sự năng động về kinh tế và tiềm năng thị trường, mà còn vì vai trò ngày càng quan trọng của Việt Nam trong các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu cùng với cam kết mạnh mẽ đối với quá trình chuyển đổi kép: xanh và số.
Đối với Việt Nam, chuyển đổi kép không chỉ là một yêu cầu toàn cầu mà còn là một cơ hội lớn để nâng cấp tăng trưởng và năng lực cạnh tranh.
Theo quan điểm của tôi, cơ hội lớn nhất nằm ở việc tiến lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị: sản xuất một cách hiệu quả, sạch và minh bạch hơn, với khả năng truy xuất nguồn gốc mạnh mẽ hơn và tuân thủ tốt hơn các tiêu chuẩn quốc tế. Điều đó sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường EU, đồng thời nâng cao khả năng cạnh tranh của họ trên phạm vi toàn cầu.
Tuy nhiên, tiêu chuẩn Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG) đang tạo ra áp lực không nhỏ, đòi hỏi các hệ thống dữ liệu khắt khe về khí thải, lao động và tính tuân thủ. Tôi muốn nhấn mạnh lại rằng chúng tôi không kỳ vọng các DNNVV sẽ trở nên "hoàn hảo chỉ sau một đêm". Điều quan trọng là có một lộ trình nâng cấp rõ ràng, đáng tin cậy, từng bước một nhưng đi đúng hướng.
Thay vì tự bơi, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ nhận được sự hỗ trợ kết hợp giữa tài chính (từ Ngân hàng Đầu tư Châu Âu và chiến lược Cửa ngõ Toàn cầu), chuyển giao công nghệ và đặc biệt là các chương trình đào tạo kỹ năng thiết thực như tính toán dấu chân carbon hay quản lý chất lượng.
Chìa khóa để khơi thông dòng vốn
Bất chấp những kỳ vọng lớn, một thực tế phải thừa nhận là dòng vốn FDI từ EU vào Việt Nam vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, hiện chỉ chiếm 2-5% tổng FDI ra nước ngoài của EU.
Quy mô và chất lượng đầu tư của EU tại Việt Nam vẫn dưới mức tiềm năng: nhiều dự án vẫn còn tương đối nhỏ, và tỷ trọng các khoản đầu tư công nghệ cao, dựa trên R&D, vẫn chưa thực sự quan trọng như nó vốn có thể đạt được nếu xét tới những thế mạnh của châu Âu.
Đầu tư đang tập trung vào các lĩnh vực truyền thống, trong khi những lĩnh vực mà chúng tôi muốn thấy nhiều động lực hơn, chẳng hạn như năng lượng tái tạo, hạ tầng giao thông bền vững và công nghệ tiên tiến, lại chưa thu hút đủ các dự án quy mô lớn do năng lực hấp thụ và thiếu hụt nhân tài.
Metroline 3 Hà Nội. Ảnh: Samuel Dhote
Để khơi thông nguồn vốn chất lượng cao này, theo định hướng của Chiến lược Cửa ngõ Toàn cầu, EU đặt ra các kỳ vọng lớn về mặt cải thiện môi trường đầu tư. Việt Nam cần một khung pháp lý ổn định, minh bạch và được thực thi nhất quán, đi kèm với các thủ tục hành chính nhanh chóng, số hóa và cơ chế 'một cửa' hiệu quả để giảm thiểu sự bất ổn cho nhà đầu tư.
Để những tham vọng của chúng ta thành công, tuyên bố chung về việc nâng cấp quan hệ cũng nhắc nhở rằng các sáng kiến cần phải hấp dẫn đối với các doanh nghiệp, tạo ra các cơ hội giúp chúng ta tận dụng sức mạnh của mỗi bên, vì lợi ích của Việt Nam và EU. EU, với tư cách là một đối tác tin cậy, sẽ mang lại rất nhiều giá trị nếu các điều kiện phù hợp hội đủ.
