Quảng cáo #23

Vì sao Cà Mau cấm trồng hoa ngũ sắc, loài cây được nghệ nhân Ấn Độ chế tác thành 100 tượng voi khổng lồ?

Thân cây được tận dụng làm bàn ghế, đồ trang trí và nghiên cứu sản xuất nhiên liệu sinh học.

Trâm ổi, còn gọi là hoa ngũ sắc hay bông ổi, thơm ổi, quen thuộc với nhiều người Việt nhờ những chùm hoa rực rỡ. Tuy nhiên, loài cây này lại thuộc danh mục cấm trồng tại Cà Mau.

Vì sao Cà Mau cấm trồng cây trâm ổi?

Theo Quyết định 157/2026/QĐ-UBND ngày 13/7/2026 của UBND tỉnh Cà Mau, trâm ổi đứng thứ 17 trong danh mục cây cấm trồng thuộc quy định quản lý công viên, cây xanh và mặt nước trên địa bàn tỉnh. Lý do được nêu tại Phụ lục III là "Loài thuộc danh mục loài ngoại lai xâm nhập". Văn bản có hiệu lực từ ngày 25/7/2026. Trước đó, loài hoa này đã thuộc danh mục cấm trồng trong đô thị theo Quyết định 04/2019/QĐ-UBND, hiện đã hết hiệu lực.

Vì sao Cà Mau cấm trồng hoa ngũ sắc và ứng dụng từ cây trâm ổi năm 2026 - Ảnh 1.

Ảnh: wikimedia

Trâm ổi tên khoa học là Lantana camara L., thuộc họ Cỏ roi ngựa. Cây có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới châu Mỹ và được đưa tới nhiều nước làm cảnh. Những chùm hoa vàng, cam, hồng, đỏ hoặc trắng có thể đổi sắc theo độ tuổi của hoa.

Cây sinh trưởng khỏe, dễ tạo bụi rậm và lấn át thảm thực vật bản địa. Khả năng phát tán mạnh khiến trâm ổi trở thành mối lo của các cơ quan bảo vệ môi trường. Tại Việt Nam, Thông tư 69/2025/TT-BNNMT cũng đưa cây ngũ sắc (bông ổi), Lantana camara, vào danh mục loài ngoại lai xâm hại.

Thân cây trâm ổi làm 100 tượng voi khổng lồ

Năm 2024, những tượng voi kích thước thật xuất hiện tại New York, Mỹ. Điểm đặc biệt nằm ở nguyên liệu: nghệ nhân thuộc các cộng đồng bản địa miền Nam Ấn Độ đan thân trâm ổi đã xử lý quanh khung thép để tạo hình voi. Các tượng tham gia chiến dịch The Great Elephant Migration.

Vì sao Cà Mau cấm trồng hoa ngũ sắc và ứng dụng từ cây trâm ổi năm 2026 - Ảnh 2.

100 tượng voi tham gia chiến dịch The Great Elephant Migration - Ảnh: patch

Theo Elephant Family, 100 tượng voi đi qua các địa điểm tại Mỹ, gồm New York, Miami và Los Angeles, trên hành trình khoảng 5.000 dặm. Sau 13 tháng, toàn chiến dịch gây quỹ được 9 triệu USD cho các dự án giúp con người chung sống với động vật hoang dã.

Tượng voi mang tên Shasha từng được trang bán hàng chính thức niêm yết giá 18.000 USD. Đây là giá niêm yết, không phải thu nhập của nghệ nhân.

Cây trâm ổi tạo nguồn thu 3 triệu rupee/năm

Tại Ấn Độ, thân trâm ổi thu gom từ rừng còn được đan thành bàn ghế, giỏ và đồ trang trí. Báo cáo giai đoạn 2024-2025 của ATREE ghi nhận hoạt động thủ công do phụ nữ dẫn dắt tại vùng MM Hills tạo ra khoảng 3 triệu rupee trong một năm, mang lại lợi ích cho hơn 200 gia đình. Hai nghệ nhân người Soliga là Sivani và Manjula được chọn tham dự sự kiện Bharat Grameen Mahotsav cấp quốc gia vào tháng 1/2025.

Viện Nghiên cứu Lâm nghiệp Ấn Độ tại Dehradun còn phát triển quy trình làm giấy thủ công từ sinh khối trâm ổi để dùng cho thiệp và đồ trang trí. Các công trình khác còn thử nghiệm ván dăm và nhiên liệu, chưa chứng minh sản xuất thương mại rộng rãi. Các mô hình tận dụng nguồn cây đang phải loại bỏ, không nhân giống để lấy nguyên liệu.

Vì sao Cà Mau cấm trồng hoa ngũ sắc và ứng dụng từ cây trâm ổi năm 2026 - Ảnh 3.

Thân trâm ổi được đan thành bàn ghế, giỏ và đồ trang trí - Ảnh: licdn

Cây trâm ổi có công dụng gì?

Tại Việt Nam, trâm ổi cũng được nhắc đến trong mô hình trồng hoa trên bờ ruộng để thu hút côn trùng có ích. Từ vụ hè thu năm 2010, nhóm 15 nông dân ở xã Vĩnh Bình, huyện Châu Thành, An Giang tham gia mô hình trên cánh đồng 30 ha. Các loài được sử dụng gồm trâm ổi, sao nhái, cúc mặt trời và mè.

Theo Cục Bảo vệ thực vật, mô hình công nghệ sinh thái ở An Giang giúp giảm từ 4 đến 5 lần phun thuốc trừ một số sâu hại. Năng suất lúa vụ hè thu và thu đông đạt khoảng 6 đến 6,5 tấn/ha. Đây là kết quả chung của mô hình áp dụng nhiều loại hoa và biện pháp canh tác, trong đó trâm ổi chỉ là một trong những loài cây được sử dụng.

Năm 2021, công trình đăng trên Chemistry & Biodiversity nghiên cứu tinh dầu bốn mẫu trâm ổi từ Bắc Trung Bộ, ghi nhận khả năng diệt ấu trùng một số loài muỗi, trong đó có muỗi vằn Aedes aegypti. Nghiên cứu năm 2022 của Đại học Cần Thơ cho thấy cao chiết ethanol trâm ổi gây chết trung bình 84,4% ruồi giấm ở nồng độ 250 mg/ml trong thí nghiệm. Chưa thể dùng các kết quả này để tự làm thuốc diệt côn trùng.

Cây trâm ổi có thể chữa bệnh không?

Trong y học dân gian ở một số nước, trâm ổi được dùng cho các vấn đề ngoài da, đau nhức hoặc viêm. Tổng quan khoa học năm 2025 ghi nhận hoạt tính kháng khuẩn, chống viêm của một số dịch chiết ở mức nghiên cứu tiền lâm sàng. Hiện chưa đủ bằng chứng xác nhận hiệu quả và độ an toàn khi dùng cây làm thuốc điều trị ở người.

Tên gọi ngũ sắc còn được dùng cho cây cứt lợn, mang tên khoa học Ageratum conyzoides, thuộc họ Cúc. Đây là loài khác với trâm ổi Lantana camara, được nhắc tới trong một số bài thuốc dân gian về mũi xoang. Cần phân biệt hai loài trước khi tìm hiểu công dụng dược liệu.

Trung tâm Thông tin Chất độc Queensland cảnh báo quả trâm ổi xanh chưa chín có độc với con người. Ăn hoa, lá hoặc quả có thể gây nôn, tiêu chảy, khó thở và tổn thương gan; lá cũng có thể gây viêm da tiếp xúc. Người dân không nên tự sắc uống hoặc đắp cây để chữa bệnh và cần tìm trợ giúp y tế nếu có người ăn phải.

Vì sao Cà Mau cấm trồng hoa ngũ sắc và ứng dụng từ cây trâm ổi năm 2026 - Ảnh 7.

Sydney Olympic Park cho biết một cây trâm ổi có thể tạo tới 12.000 quả mỗi năm. Chim ăn quả chín rồi thải hạt qua phân, giúp cây lan xa; loài này đã xâm lấn hơn 4 triệu ha tại Australia theo số liệu được cơ quan này dẫn lại. Việc tận dụng thân cây đã thu dọn có thể mang lại nguồn thu cho người dân, trong khi trồng thêm trâm ổi để lấy nguyên liệu sẽ làm tăng nguy cơ xâm lấn và chi phí kiểm soát loài cây này.