Trong cuộc phỏng vấn với The Business Times (Singapore) đăng ngày 25/10, ông Chris Freund, nhà sáng lập Mekong Capital, đã chia sẻ về hành trình 25 năm đầu tư tại Việt Nam, những bài học từ các thương vụ chưa thành công và kế hoạch chuyển giao quyền điều hành quỹ trong những năm tới.
Thành lập năm 2001, Mekong Capital là một trong những công ty đầu tư vốn cổ phần tư nhân (PE) tiên phong tại Việt Nam, từng rót vốn vào nhiều tên tuổi như Thế Giới Di Động, FPT, Masan Food, Lộc Trời, Pizza 4P's, Pharmacity và PNJ.
Đến nay, Mekong Capital đã thực hiện 46 khoản đầu tư, hoàn tất thoái vốn toàn bộ tại 36 khoản đầu tư và quản lý tổng tài sản gần 480 triệu USD thông qua 5 quỹ.
Một trong những thương vụ thành công nhất là khoản đầu tư vào Thế Giới Di Động (MWG). Năm 2007, Mekong Enterprise Fund II rót 3,5 triệu USD để sở hữu 35% cổ phần công ty bán lẻ điện thoại, điện máy này. Khi đó, Thế Giới Di Động mới có 7 cửa hàng.
Sau khoảng 10 năm rưỡi, Mekong Capital hoàn tất thoái vốn vào năm 2018, thu về khoản lợi nhuận tương đương 57 lần vốn đầu tư ban đầu. Đến thời điểm đó, Thế Giới Di Động đã phát triển mạng lưới hơn 2.000 cửa hàng trên toàn quốc.
Dù vậy, Chris Freund cho rằng kết quả đầu tư của Mekong Capital trong quá khứ chưa thực sự ổn định, khi phần lớn lợi nhuận phụ thuộc vào một số thương vụ đặc biệt thành công.
"Đó cũng là một dạng thất bại", ông nhìn nhận và thẳng thắn thừa nhận: "Chúng tôi đã có những khoản đầu tư tồi. Và trách nhiệm thuộc về chúng tôi".
Theo nhà sáng lập Mekong Capital, điều các nhà đầu tư mong muốn không chỉ là những thương vụ mang lại lợi nhuận đột biến, mà còn là khả năng tạo ra kết quả ổn định, có thể dự đoán được.
Bài học từ các công ty gia đình Việt Nam
Nhìn lại giai đoạn đầu những năm 2000, Chris Freund cho biết Mekong Capital từng đặt cược vào các công ty tư nhân lớn với kỳ vọng họ sẽ trở thành những tập đoàn hàng đầu khi nền kinh tế Việt Nam phát triển.
Tuy nhiên, thực tế không hoàn toàn diễn ra như dự tính. Nhiều công ty tiếp tục duy trì quy mô nhỏ hoặc gặp khó khăn trong quá trình mở rộng.
Theo ông, một trong những nguyên nhân xuất phát từ mô hình quản trị gia đình, khi việc tuyển dụng và bổ nhiệm nhân sự dựa nhiều vào sự tin tưởng, quan hệ thân thuộc thay vì năng lực điều hành.
Từ bài học này, Mekong Capital chuyển hướng chú trọng những công ty có đội ngũ quản lý chuyên nghiệp, đặc biệt coi trọng năng lực và vai trò lãnh đạo của nhà sáng lập, CEO.
Quỹ cũng thay đổi phương pháp thẩm định đầu tư. Thay vì chỉ dựa vào thông tin do công ty cung cấp, đội ngũ đầu tư tìm hiểu thêm từ nhân viên cũ, đối thủ cạnh tranh, khách hàng và nhà cung cấp.
Đáng chú ý, Mekong Capital hiện đã tổng hợp các bài học từ những khoản đầu tư trong quá khứ thành cơ sở dữ liệu và sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phản biện những giả định trong hồ sơ đầu tư mới.
Chris Freund cũng nhấn mạnh vai trò của quản trị và trách nhiệm lãnh đạo. Theo ông, một số nhóm đầu tư từng né tránh việc đối thoại thẳng thắn với lãnh đạo công ty nhận vốn vì lo ngại ảnh hưởng đến mối quan hệ.
Tuy nhiên, việc chờ đợi một CEO tự cải thiện năng lực thường không giải quyết được vấn đề. Trong một số trường hợp, công ty cần thay đổi người điều hành.
Những kinh nghiệm này được Mekong Capital đưa vào phương pháp đầu tư mang tên Vision Driven Investing, đánh giá công ty dựa trên 15 yếu tố, từ tầm nhìn, CEO, đội ngũ quản lý đến văn hóa, quản trị, năng lực số và chiến lược.
Kế hoạch chuyển giao quyền điều hành trước năm 2030
Không chỉ nói về quá khứ, Chris Freund còn tiết lộ kế hoạch thay đổi bộ máy lãnh đạo Mekong Capital.
Theo đó, ông đặt mục tiêu đến năm 2030, thế hệ đối tác mới sẽ đảm nhận công việc điều hành hằng ngày. Bản thân Freund cùng các đối tác hiện tại sẽ chuyển dần sang vai trò cố vấn, đào tạo và tham gia hội đồng đầu tư.
Mekong Capital hiện có khoảng 40 nhân sự. Công ty đã xác định khoảng 80 chức năng vận hành nội bộ, phân công người phụ trách và xây dựng kế hoạch bàn giao cho từng bộ phận.
Mục tiêu là tạo ra một tổ chức có thể hoạt động ổn định mà không phụ thuộc vào nhà sáng lập hoặc các đối tác kỳ cựu.
Ở góc độ thị trường, Chris Freund cho rằng Việt Nam cần thêm những nhà lãnh đạo và quản lý được đào tạo bài bản để phát triển khu vực kinh tế tư nhân.
Ông cũng đang theo dõi quá trình xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) và cân nhắc đăng ký thành lập công ty quản lý tài sản tại đây.
Tuy nhiên, theo Freund, trung tâm tài chính cần mang lại những lợi ích thực chất cho các quỹ đầu tư, chẳng hạn chính sách thuế thuận lợi, cấu trúc quỹ linh hoạt hơn và điều kiện thoái vốn tốt hơn.
Đặc biệt, ông cho rằng việc cải cách quy định niêm yết sẽ giúp các quỹ dễ dàng thoái vốn khỏi những khoản đầu tư tốt, qua đó thu hút thêm dòng vốn quốc tế vào Việt Nam.
Sau 25 năm hoạt động, ưu tiên của Chris Freund không còn chỉ là tìm kiếm thêm một thương vụ sinh lời vượt trội như Thế Giới Di Động, mà còn là xây dựng một Mekong Capital có khả năng tạo ra kết quả đầu tư ổn định và vận hành bền vững qua nhiều thế hệ lãnh đạo.
