Hầu hết ô tô mới ra mắt trong năm 2026 đều thuộc nhóm nhập khẩu nguyên chiếc. Ảnh: Hoàng Linh
Thị trường ô tô nhập khẩu tăng tốc
Việt Nam đã nhập khẩu 193.220 ô tô nguyên chiếc trong 9 tháng đầu năm, trị giá khoảng 4,46 tỷ USD, tăng lần lượt 24,7% về lượng và 30,7% về trị giá so với cùng kỳ năm trước. Riêng tháng vừa qua, lượng xe nhập khẩu đạt 25.295 chiếc, trị giá 566,77 triệu USD, tăng 30,8% so với tháng trước.
Indonesia, Trung Quốc và Thái Lan tiếp tục là ba nguồn cung chủ yếu. Trong tháng 9, Việt Nam nhập khẩu 10.254 xe từ Indonesia, 6.757 xe từ Trung Quốc và 6.528 xe từ Thái Lan. Ba thị trường này chiếm khoảng 93% tổng lượng ô tô nguyên chiếc nhập khẩu trong tháng. Trong khi Indonesia và Thái Lan có lợi thế về các dòng xe phổ thông sản xuất quy mô lớn trong khu vực, Trung Quốc ngày càng hiện diện với danh mục sản phẩm đa dạng, từ xe động cơ đốt trong đến xe điện và hybrid.
Trong khi đó, theo báo cáo của Hiệp hội các Nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), trong 9 tháng đầu năm, các thành viên hiệp hội tiêu thụ 160.164 xe nhập khẩu nguyên chiếc, tăng 22% so với cùng kỳ; xe lắp ráp trong nước đạt 121.865 chiếc, chỉ tăng 2%. Khoảng cách doanh số giữa hai nhóm lên tới hơn 38.000 xe.
Thị trường đang hướng tới tiêu tụ nhiều xe điện hóa hơn, đòi hỏi chuỗi lắp ráp, sản xuất trong nước phải chuyển mình phù hợp. Ảnh: Hoàng Linh
Một diễn biến đáng chú ý khác là kim ngạch nhập khẩu linh kiện, phụ tùng ô tô đạt khoảng 5,66 tỷ USD trong 9 tháng, tăng 37,6%. Tính chung xe nguyên chiếc và linh kiện, phụ tùng, trị giá nhập khẩu đạt hơn 10 tỷ USD.
Những con số nêu trên phản ánh xu hướng gia tăng phụ thuộc của thị trường và hoạt động sản xuất ô tô trong nước vào nguồn cung bên ngoài.
Nâng sức hấp dẫn của xe lắp ráp trong nước
Xe nhập khẩu nguyên chiếc phát triển nhanh hơn xe lắp ráp trong nước cho thấy các nhà sản xuất tại Việt Nam đang chịu sức ép cạnh tranh ngày càng lớn. Trong khi đó, Việt Nam lúc này không thiếu năng lực sản xuất để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ ô tô trong nước.
Theo các số liệu đã công bố, hạ tầng sản xuất ô tô trong nước lúc này có thể đáp ứng hàng triệu xe mỗi năm, tức gấp 2-3 lần so với nhu cầu tiêu thụ thực tế. Đơn cử, Hyundai Thành Công có công suất thiết kế 180.000 xe/năm tại hai nhà máy ở Ninh Bình; và 120.000 xe/năm tại Thành Công Việt Hưng (tỉnh Quảng Ninh). Toyota Việt Nam đăng ký quy mô sản xuất, lắp ráp khoảng 52.000 xe/năm trong dự án hiện đại hóa nhà máy. Dự án Omoda & Jaecoo tại Hưng Yên đặt mục tiêu 120.000 xe/năm...
Xe Skoda xuất xưởng tại nhà máy Thành Công Việt Hưng. Ảnh: Hoàng Linh
Như vậy, để thúc đẩy xe lắp ráp trong nước, điều quan trọng lúc này là làm thế nào để xe sản xuất trong nước hấp dẫn người tiêu dùng hơn. Khi đầu ra được mở rộng, các nhà máy mới có cơ sở tăng sản lượng, nâng hiệu quả đầu tư và tạo thêm nhu cầu cho ngành công nghiệp hỗ trợ.
Theo giới chuyên môn, xe lắp ráp trong nước trước hết cần tiếp tục thúc đẩy những lợi thế rõ ràng về giá trị mà người mua nhận được. Các hãng cần phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường Việt Nam, đồng thời kiểm soát chi phí để đưa ra mức giá cạnh tranh với xe nhập khẩu cùng phân khúc. Lợi thế không nhất thiết chỉ nằm ở giá bán ban đầu, mà còn có thể đến từ chi phí bảo dưỡng, nguồn phụ tùng sẵn có, thời gian sửa chữa và chính sách bảo hành.
Chất lượng và công nghệ cũng là yếu tố quyết định. Người mua xe Việt Nam ngày càng quan tâm đến mức độ an toàn, hệ thống hỗ trợ lái, đặc biệt là các lựa chọn xe hybrid, xe điện. Vì vậy, xe lắp ráp trong nước cần được đầu tư tương xứng. Các hãng cũng cần rút ngắn khoảng cách về thời điểm đưa mẫu xe mới ra thị trường, tránh để những sản phẩm lắp ráp trong nước kém hấp dẫn hơn phiên bản nhập khẩu hoặc chậm cập nhật công nghệ.
Xe Jaecoo xuất xưởng tại nhà máy Hưng Yên. Ảnh: Hoàng Linh
Bên cạnh đầu ra, các nhà sản xuất trong nước cũng cần chăm lo cho đầu vào, bằng cách nâng tỷ lệ nội địa hóa ở những nhóm linh kiện có khả năng cung ứng cạnh tranh. Khi nhà cung cấp trong nước đủ phong phú, chi phí logistics và thời gian cung ứng có thể được cải thiện, đồng thời các hãng xe có thêm điều kiện điều chỉnh sản phẩm theo nhu cầu thị trường.
Như thế, bằng cách để người tiêu dùng có lý do thực chất ưu tiên xe sản xuất trong nước, đầu ra của nhà máy sẽ được mở rộng; sản lượng tăng tạo điều kiện giảm chi phí, thu hút nhà cung cấp và nâng tỷ lệ nội địa hóa. Vòng liên kết này mới là nền tảng để ngành ô tô Việt Nam phát triển năng lực sản xuất mạnh mẽ hơn, không chỉ đáp ứng tốt nhu cầu tiêu thụ nội địa mà còn từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực.
