Ngành công nghiệp cà phê trị giá 200 triệu USD (hơn 5.200 tỷ VND) của Campuchia đang đối mặt với thử thách nghiêm trọng khi điều kiện El Niño ngày càng mạnh đe dọa năng suất và sinh kế của người nông dân, tờ The Star thông tin vào tháng 9/2026.
Nhu cầu sử dụng cà phê tại các quán cà phê ở thủ đô Campuchia rất lớn. Ảnh từ trang Facebook Phnom Penh Coffee
Khoảng 600 nông dân vất vả làm việc dưới cái nắng gay gắt để sản xuất khoảng 1.500 tấn hạt cà phê, phần lớn được tiêu thụ bởi thị trường nội địa đang phát triển mạnh mẽ của đất nước. Sản lượng này vẫn thấp hơn nhiều so với nhu cầu nội địa ước tính là 20.000 tấn, cho thấy tiềm năng tăng trưởng của ngành này.
Theo Hiệp hội Cà phê Campuchia, khoảng 90% nông dân trồng cà phê địa phương trồng cà phê Robusta, phần còn lại là Arabica.
Cây cà phê "sốc nhiệt" giữa nắng hạn
Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cho biết khả năng El Niño kéo dài đến tháng 2 năm 2027 là gần như chắc chắn 100%, mang đến nguy cơ gia tăng lũ lụt, hạn hán và nắng nóng cực độ.
Ảnh minh họa: The Srilanka
Cây cà phê vốn là loài mẫn cảm với thời tiết, và El Nino đang khoét sâu điểm yếu ấy. Ông Piseth Duk - Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Campuchia, đồng thời là người trực tiếp canh tác cà phê tại tỉnh Mondulkiri - cho biết những đợt nắng nóng bất thường đã hành hạ vườn cây của ông từ năm 2023, xen kẽ giữa hạn hán khốc liệt và các đợt mưa kéo dài bất thường.
Đỉnh điểm là năm 2026 khi El Nino hoạt động mạnh, nắng nóng cực đoan đã khiến cây trồng bị sốc nhiệt, hạn hán trầm trọng thêm. Hậu quả, theo lời ông Piseth, gần 30% số cây cà phê mới trồng của ông đã chết khô. Không dừng lại ở đó, điều kiện khô hạn còn tạo điều kiện cho rệp vảy xanh và rệp sáp bùng phát, tấn công trực diện vào năng suất vốn đã mong manh.
Thời tiết cực đoan chưa có dấu hiệu hạ nhiệt
Đáng lo hơn, đây không phải là một đợt El Nino ngắn ngủi sẽ sớm qua đi. Tổ chức Khí tượng Thế giới hồi đầu tháng 9 nhận định khả năng hiện tượng này kéo dài đến tận tháng 2/2027 gần như chắc chắn, kéo theo nguy cơ gia tăng lũ lụt, hạn hán và các đợt nắng nóng cực đoan trên diện rộng.
Chính phủ Campuchia cũng đưa ra cảnh báo tương tự: El Nino được dự báo sẽ tăng cường độ từ tháng 7 và đạt đỉnh vào tháng 11 năm nay - đúng vào giai đoạn cây cà phê cần được chăm sóc kỹ lưỡng nhất để chuẩn bị cho vụ mùa tiếp theo.
90% nông dân trồng cà phê địa phương trồng cà phê Robusta, phần còn lại là Arabica. Ảnh: Prestigeonline
Trước sức ép đó, Hiệp hội Cà phê Campuchia đã phát đi lời kêu gọi khẩn: Các hộ trồng cà phê quy mô nhỏ cần khẩn trương nâng cấp hệ thống quản lý nước và tưới tiêu để bảo vệ cây trồng và tăng khả năng chống chịu.
"El Nino sẽ ảnh hưởng đến mọi nông dân, nhưng mức độ thiệt hại phụ thuộc vào việc họ chuẩn bị kỹ đến đâu", ông Piseth Duk nhấn mạnh. Theo ông, nguồn nước, hệ thống tưới tiêu đầy đủ và các chất kích thích sinh học chống sốc nhiệt chính là "vũ khí" sống còn lúc này.
Không phải ai cũng bi quan. Tại Mondulkiri - vùng cao nguyên đang nổi lên như thủ phủ cà phê mới của Campuchia nhờ địa hình và khí hậu thuận lợi - cô Thida Phay, chủ trang trại Pida Coffee Farm, tin rằng biến đổi khí hậu tuy không thể tránh nhưng hoàn toàn có thể "sống chung" nếu quản lý trang trại bài bản.
Theo cô, năng suất thậm chí vẫn có thể tăng ngay giữa mùa El Nino, miễn là nguồn lực và cây trồng được bảo vệ đúng cách.
Bài toán không chỉ là thời tiết
Cái khó của nông dân Campuchia không chỉ nằm ở ông trời. Ông Piseth thẳng thắn chỉ ra rằng phần lớn nông dân còn thiếu kiến thức chuyên môn, kỹ năng kỹ thuật, khả năng quản lý sau thu hoạch lẫn tài chính - những mảnh ghép không thể thiếu để biến tiềm năng thị trường 20.000 tấn/năm thành hiện thực.
Hiệp hội hiện đang tổ chức các khóa tập huấn, trong đó nước tưới và hệ thống tưới tiêu được xác định là hai ưu tiên hàng đầu.
Giữa nhu cầu nội địa khổng lồ chưa được đáp ứng và những cơn nắng hạn ngày một khắc nghiệt, "kho báu" cà phê của Campuchia đang đứng trước một phép thử kép vừa phải thích nghi với thiên nhiên, vừa phải tự nâng cấp chính mình để không bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng phía trước.
Nguồn: The Star
